Wanneer bij u een ernstige ziekte wordt vastgesteld, verwacht u medische vragen van artsen, geen ongevraagde levensonderzoeken van vrienden en vreemden. Maar voor velen, vooral voor degenen die jong zijn gediagnosticeerd, wordt een diagnose van kanker een open uitnodiging voor anderen om te speculeren over wat je verkeerd hebt gedaan, wat je had moeten eten, of hoe je levensstijl dit ‘veroorzaakte’.
Dit is niet alleen ongevoelig; het is een veel voorkomende menselijke reactie, geworteld in een verlangen naar controle in een chaotische wereld. Mensen willen geloven dat goed gedrag gelijk staat aan goede resultaten, en slecht gedrag aan lijden. Maar kanker volgt niet altijd die logica.
De auteur, Emma Vivian, ervoer dit uit de eerste hand na de diagnose van agressieve borstkanker op 29-jarige leeftijd. Vrienden twijfelden aan haar dieet (te veel pasta? Te veel suiker?), Familie impliceerde genetisch lot, en zelfs vreemden boden ongevraagd gezondheidsadvies, variërend van kruidensupplementen tot stralingswaarschuwingen.
“Toen ik op 29-jarige leeftijd de diagnose agressieve borstkanker kreeg, had ik niet verwacht hoeveel meningen mensen over mijn ziekte zouden hebben of hoe vrijelijk ze die zouden delen”, schrijft Vivian.
De mythe van controle
Het probleem is dat levensstijlfactoren weliswaar het risico op kanker kunnen beïnvloeden, maar dat ze verre van het hele verhaal zijn. Genetica, gifstoffen uit het milieu en pure pech spelen allemaal een rol. Zoals haar oncoloog uitlegde, is er geen garantie dat zelfs een perfect ‘gezond’ leven je tegen kanker beschermt.
Toch blijft het sociale oordeel bestaan. Mensen schijnen te geloven dat als ze de ‘reden’ voor de ziekte van iemand anders kunnen achterhalen, ze hetzelfde lot kunnen vermijden. Dit houdt verband met de ‘just-world fallacy’, een cognitieve bias die ons doet zoeken naar orde en voorspelbaarheid waar die er niet is.
Vivians ervaring is niet uniek. Ze merkt op dat veel jonge kankerpatiënten te maken krijgen met hetzelfde spervuur van verwijten en ongevraagd advies. Sommigen krijgen te horen dat hun trauma dit heeft veroorzaakt, anderen worden onder druk gezet om onbewezen behandelingen te proberen, en weer anderen voelen zich geïsoleerd en beoordeeld.
** Stijgende tarieven, onduidelijke antwoorden **
De ironie is dat het aantal kankergevallen onder jonge volwassenen, vooral vrouwen, * stijgt*. De diagnosecijfers bij vrouwen onder de 50 jaar zijn nu 82% hoger dan bij mannen van dezelfde leeftijd. Theorieën variëren van moderne diëten tot microplastics, maar er is geen eenvoudig antwoord. Sommige oncologen vermoeden zelfs dat omgevingsfactoren uit het midden van de 20e eeuw een rol spelen.
Dit betekent dat zelfs met de gezondste levensstijl individuen steeds kwetsbaarder worden. Het uitbannen van suiker of plastic zal de luchtkwaliteit in uw stad niet veranderen.
Wat te doen in plaats daarvan
Vivian stelt voor dat als je niet zeker weet hoe je iemand met kanker kunt ondersteunen, je gewoon kunt vragen wat hij of zij nodig heeft. De meeste patiënten willen geen oordeel; ze willen empathie en praktische hulp. “Als ze jouw mening willen over het kankervrij blijven, zullen ze er waarschijnlijk om vragen. Anders kun je erop vertrouwen dat hun oncoloog alles voor elkaar heeft.”
Uiteindelijk is de les duidelijk: een diagnose van kanker maakt iemand niet verantwoordelijk voor zijn of haar ziekte. Het maakt hen kwetsbaar en ze hebben steun nodig – geen ongevraagde levensaudits.
Vivian besluit: “Ik verlang naar de dag waarop een nieuw gediagnosticeerde persoon niet opeens verantwoordelijk is voor het uitleggen van zijn ziekte. Wanneer hij, in plaats van te vragen: ‘Waarom is jou dit overkomen?’, hij alleen maar te horen krijgt: ‘Hoe kan ik er voor je zijn?’”
